Diabla Dziura W Bukowcu

DLUGOSC:           365 m.
GLEBOKOSC:         -42,5 m.
WYSOKOSC OTWOROW:  470 m npm.
POLOZENIE OTWOROW: Bukowiec, gmina Korzenna, rezerwat przyrody "Diable Skaly".

PODSUMOWANIE: Zwiedzanie w niektorych partiach uciazliwe i trudne, w kilku miejscach lina konieczna. Zaznaczyc nalezy, ze obecnie w korytarzu wejsciowym od otworu l zamontowana jest stala krata, co uniemozliwia przejscie. Natomiast w partiach wstepnych za otworem 2 zamontowana jest krata ruchoma i od tej strony przedostac sie mozna do dalszych partii. Jednak aby opis jaskini byl pelny i jasny, objeto nim tradycyjna trase od l otworu.

OPIS JASKINI: W jaskini generalnie mozna wyroznic trzy glowne poziomy:
I poziom, gorny - tworza korytarze wejsciowe dwoch otworow jaskini, wraz z laczacym je ciagiem bocznym.
Pierwszy (stary) otwor wejsciowy (szerokosci 0,7 m) wyprowadza do niskiego, biegnacego w dol ku SW korytarza, ktory swoim charakterem rozni sie wyraznie od dalszych, strzelistych partii jaskini. Tu, 4 m za otworem, dnia 15 pazdziernika 1996 r. zostala zalozona stala krata. Na pierwszych 10 m korytarz jest przecietnie wysokosci 0,8 m (z rzadka 1,4 m), szerokosci w dolnej czesci 0,7 - 0,8 m (tylko raz, 4 m od otworu, za malym prozkiem rozszerza sie do 1,4 m) zas miejscami przy plaskim, nachylonym stropie -1,2 m. Sciany proste, przewaznie lite, zas dno nierowne, pokryte rumoszem i wiekszymi blokami (najokazalsza wanta przegradzajaca korytarz okolo 8 m za otworem). Te pierwsze, opisane powyzej partie, doprowadzaja do nieduzej salki z charakterystycznym koniem skalnym (wysokosci okolo 2 m, szerokosci 1,2 m) zwanej Sala ZOMO. Na prawo, pod wspomnianym kominem w dol przez niewielki prozek wydostajemy sie do ciasnego, zaciskowego przesmyku wprowadzajacego nas w partie wielkiego zawaliska. W kierunku SW odchodzi boczny korytarz z niewielka studzienka liczacy okolo 8 m dlugosci, przy przecietnie szerokosci 0,6 m o przebiegu SW-W, ktorym wydostac sie mozna do wstepnych partii jaskini przy 2 otworze. Tu zamontowana zostala ruchoma krata. My jednak przedostajemy sie (czolganie) przez zawalisko wspomnianym przesmykiem, ktory gwaltownie skreca ku S. Zrazu jest on szerokosci 0,3 m, a po 2,5 m za okazala wanta rozszerza sie do 0,4 m. Korytarz (znowu wygodniejszy) ponownie biegnie na SW. Przegradzaja go teraz dwie brzytwy skalne, ktore obchodzimy gora, przejsciem z lewej strony (szerokosci 0,5 m). Po okolo 5 m niewielkie rozszerzenie (szerokosci 1,4 m) zawalone glazami za ktorym korytarz (szerokosci 0,7 m) biegnie jeszcze w dol 4 m i doprowadza do ciagu glownego (drugi poziom). Miejsce to mozna okreslic jako pierwszy istotny zwornik pomiedzy ciagami jaskini. W odleglosci 1,5 m od tego miejsca w kierunku SW, gdzie korytarz glowny ciagu jest juz znacznie wyzszy, mozna wspiac sie okolo 3 m prozkiem do korytarza schodzacego od II otworu. Korytarz biegnie w gore ku NE, jest szeroki i prostokatny, pokryty glina. Po okolo 4 m zweza sie znacznie przechodzac w ciasna studzienke (glebokosci l m) i skreca gwaltownie ku N. Za studzienka w wyzej polozonej czesci korytarza (z prawej strony) znajduje sie wylot ciagu bocznego opisanego uprzednio. Po 3 m (od studzienki) biegnacy w gore korytarz wyprowadza do ciasnego (szerokosci 0,5 m) drugiego otworu jaskini, ktory prawdopodobnie w okresie inwentaryzacji K. Kowalskiego (1953) nie byl jeszcze otwarty.
II poziom, srodkowy - stanowi centralna czesc jaskini i obejmuje partie od rejonu Studni Dusz po Studnie "S". Jest on najbardziej rozczlonkowany, tak, ze w nim samym mozna wyroznic pietra posrednie, co jednak dla spojnosci opisu wydaje sie zbedne. Od miejsca zwanego Chlodnia, w ktorym zgodnie z wczesniejszym opisem wspiac sie mozna do korytarza schodzacego od 2 otworu, kierujemy sie ku SW w dol (przez 2 m pionowy prog) do strzelistego (wysokosci 5 - 6 m, miejscami strop niewidoczny) choc waskiego korytarza (szerokosci na progu 0,7 m, w dalszych partiach 0,5 m) o prostych, litych scianach, biegnacego w dol w linii prostej, przez okolo 9 m, z tym, ze okolo 4 m od progu wspiac sie mozna do gornych partii, o ktorych pozniej. Wysokosci korytarza jest teraz zmienna - zmniejsza sie do okolo 2 m, po czym zwieksza, aby dalej znowu sie zmniejszyc. Bieg korytarza tez ulega zakloceniu. Na krotkim odcinku skreca on dwukrotnie pod katem prostym. Za drugim zakretem (okolo 2 m) w prawo (za niewielkim prozkiem) 2 m obejscie doprowadza do nieduzej studzienki. My jednak schodzimy stromo w dol od zakretu ku poludniowi, z prawej strony dochodzi zejscie od wspomnianej uprzednio, nieduzej studzienki. Jest to juz rejon Studni Dusz (drugi istotny zwornik pomiedzy ciagami jaskini) i w tym miejscu mozna zalozyc zjazd, lecz jest to niepraktyczne. Lepiej zejsc okolo 4 m nizej, gdzie wspomniana studzienka uchodzi do wielkiej szczeliny i tu korzystajac ze stalego punktu zalozyc stanowisko. Stad ku SW odchodzi nieduzy korytarz (dlugosci 5,5 m, szerokosci do 0,6 m. wysokosci zmiennej 0,7 - 2,5 m).
Do rejonu Studni Dusz zejsc mozna inna, okrezna droga, przez gorne partie. Wydostajemy sie do nich przez ukosny prog (wysokosci 1,8 m) w miejscu, o ktorym wczesniej wspomniano, tj. okolo 4 m od progu w Chlodni. Korytarz (szerokosci 0,7 m) biegnie ku SW zrazu w gore przez 1,5 m prozek, po czym wyrownuje sie. Po okolo 8 m rozszerza sie do l m. Za duzym glazem korytarz urywa sie prostokatna rozpadlina (szerokosci 0,7 m; dlugosci 1,2 m) bedaca w zasadzie otworem studni laczacej sie z nizej polozonymi partiami obejscia. Dalej za otworem korytarz kontynuuje sie w kierunku SW, biegnie w dol przez 3 m do skrzyzowania z poprzeczna szczelina, za ktora (w gore przez prog wysokosci 1,7 m) kontynuuje sie jeszcze dwoma pieterkami po okolo 4 m dlugosci, skrecajac w koncowej czesci ku W. Z gornego pietra przez 3,0 m wysokosci prog mozemy sie wspiac do okolo 7 m dlugosci korytarza. Jest wysoki do 3,0 m i szeroki do 1,5 m, konczy sie niewielkim rozszerzeniem, ktorego dno pokrywa guano nietoperzy (Komora z Guanem). Z niej przez 2, o m wysoki prozek mozemy wejsc do niskiego, okolo 2 m dlugosci korytarza. Natomiast poprzeczna szczelina w kierunku W po okolo 2 m konczy sie, a ku E zbiega do zaznaczonej uprzednio malej studzienki (obejscie do Studni Dusz), nad ktora laczy sie rowniez ze wspomnianym wczesniej 2 m obejsciem korytarza dolnego.
Nad opisanymi partiami znajduje sie jeszcze jedno pietro. Dostac sie tam mozna od Chlodni zapieraczka poprzez 5,5 m prog. Dalej biegnie ciasna szczelina, ktora stopniowo sie rozszerza. Po 4,5 dochodzimy do studni (glebokosci 3,5 m), a po dalszych 3 m do nastepnej (glebokosci 2,5 m). Studnie te lacza sie z nizej polozonymi, a wczesniej opisanymi partiami. Wysokosc korytarza tu zmienia sie od l m do 3 m w rejonie studni.
Opisane partie - nastromione, rozwiniete pietrowo i koncentrujace sie w zasadzie bezposrednio na osi duzej pionowej szczeliny - roznia sie swoim charakterem od drugiej rozwinietej horyzontalnie czesci poziomu. Od pierwszego zwomika tj. polaczenia korytarza wejsciowego z ciagiem glownym kierujemy sie na NE (w przeciwnym kierunku niz uprzednio). Przez 8 m korytarz jest niski, ograniczony od gory duzymi wantami (miejscami istnieje kontakt z korytarzem wejsciowym), a w dalszej czesci specyficznym okapem. Tu tez szerokosci korytarza sie zmniejsza z 0,7 do 0,4 m. Przez przewezenie schodzimy pod okapem i za nieduzym prozkiem wydostajemy sie do poziomego korytarza nazwanego przez W. Walczaka, a za nim K. Kowalskiego Komora Nietoperzowa. Jest to szczelina szerokosci 0,5 m, wysoka na 2,3 m, o scianach litych i nachylonych, przechodzacych (w gornej czesci) w pionowe pekniecie. Korytarz w srodkowej czesci zagradza waski i dlugi na 1,2 m blok. Po 2 m (od bloku) w prawo jest przejscie do dalszych partii jaskini, zas na wprost 0,9 m prozek z wanta (w gore), za ktorym korytarz (przecietnie szerokosci na 0,6 m) kontynuuje sie jeszcze przez 5 m i konczy zawaliskiem.
Wracamy do wspomnianego przejscia, ktore stanowi niewielka studzienka wyprowadzajaca ku SE do oryginalnego rozdroza (zawalonego glazami od strony SW) zwanego tez Sala nad Zlebem. Jest to 3 m dlugosci szczelina przedzielona prozkiem, szerokosci 0,8 m w gornej czesci, a ograniczona ku dolowi charakterystycznymi (zaglinionymi) gzymsami (szerokosci przecietnie 0,4 m) biegnacymi wzdluz scian. Od rozdroza odchodza w przeciwnych kierunkach dwa ciagi. Pierwszy w kierunku SW. Jest to biegnacy stromo w dol, szerokosci 0,6 m korytarz o litych scianach i zaglinionym dnie. Po okolo 6 m przegradza go kaskadowy prog (wysokosci 2,1 m). Pod nim korytarz (szerokosci 0,4 i wysokosci 6 m) utrzymujac poprzedni kierunek jest bardziej pologi, o dnie pokrytym glazami. Konczy sie on po 10 m nad pionowa szczelina do ktorej przedostajemy sie przez dwa otwory, pomiedzy duzymi blokami. Zjazd zalozyc tu mozna z dwoch stalych hakow. Miejsce to zwane Sypialnia stanowi trzeci istotny zwornik pomiedzy ciagami jaskini. Drugi korytarz biegnie w kierunku NE. Schodzimy do niego 1,8 m progiem. Na odcinku pierwszych 3,5 m jest rowny i szeroki na 0,7 m, po czym raptownie sie zweza do 0,3 m (zacisk). Nastepne 9 m to partie okazalego zawaliska, z tym, ze z ciasnego 2,5 m dlugosci przelazu wydostajemy sie do studni (1,9 m glebokosci) popod ktora korytarz najpierw rozszerza sie ponad l m, po czym stopniowo zweza sie do 0,5 m. Partie te zwane sa Meandrem. Po przejsciu niewielkiego prozka (l ,4 m) w gore wydostajemy sie znowu do wysokiego (do okolo 5 m), rownego i szerokosci 0,5 m korytarza zwanego Sala Balowa. Konczy sie on po okolo 8 m zawaliskiem. Jednak 2 m przed koncem korytarza, przez niewielki otwor w dnie przedostac sie mozna do przejscia biegnacego stromo w dol ku wschodowi, ktore po 2,5 m doprowadza nad prostokatny (szerokosci 0,5 m, dlugosci okolo 5 m) otwor studni "S". Trawersujac otwor studni przechodzimy na drugi jej kraniec, gdzie znajduje sie zaciskowy przelaz. Przechodzimy go i przez 4 m wysokosci prog wydostajemy sie do dolnego poziomu jaskini. Nad zaciskiem znajduje sie jeszcze jeden wygodny przelaz, ktory doprowadza do opisanego dalej, ciasnego pieterka, polozonego nad dolnym przelazem. Studnia "S" jest czwartym istotnym zwornikiem pomiedzy ciagami jaskini.
III poziom, dolny -jest jedna wielka szczelina o generalnym przebiegu NE-EW-SW, ktora ze wszystkich ciagow jaskini w najwiekszym stopniu zachowala swoj pierwotny charakter.
Z gornymi partiami zasadniczo ma polaczenie przez trzy wspomniane w opisie zworniki (drugi, trzeci, czwarty), ktore warto pokrotce scharakteryzowac. Da nam to przy okazji sondazowy (w trzech roznych punktach) wglad w pionowe rozwiniecie szczeliny. Zwornik drugi - od Studni Dusz (staly hak) - 14 m zjazd rozlegla, jednostajnie nachylona pod katem okolo 75 szczelina o litych scianach. Generalnie mozna przyjac, ze jest ona waska (miejscami tylko nieznacznie sie rozszerza). Pokonywanie szczeliny czy w dol, czy w gore dosc uciazliwe - konieczna jest lina (trudnosci V).
Zwornik trzeci - od Sypialni (2 stale haki) 8 m zjazd ta sama co uprzednio rozlegla, lecz tu pionowa i przestronna szczelina o scianach litych - do mostu skalnego utworzonego czesciowo z duzych zaklinowanych blokow. Na tym odcinku lina konieczna (trudnosci IV).
Od mostu w dol (5 m) szczelina znacznie sie zweza, mozna zejsc nia bez liny, zapieraczka (trudnosci II).
Zwornik czwarty - od Sali Balowej 9 m zjazd studnia "S" (stromo nachylona szczelina). Dla dobrze wspinajacych sie lina nie jest konieczna, choc zejscie lub wyjscie dosc ryzykowne - miejscami jest slisko. Latwiejszym wariantem jest przetrawersowanie studni do zaciskowego przelazu. Za nim schodzimy latwym, 4,0 m wysokosci progiem na dno dolnego poziomu. Aby uniknac klopotliwego przejscia przez zacisk, mozemy wejsc do wygodniejszej szczeliny, znajdujacej sie l m powyzej. Przedostajemy sie nia do opisanego dalej pieterka, znajdujacego sie nad dolnym poziomem. Problemem sa tu z kolei glebokie studzienki, ktore nalezy pokonac zapieraczka, by zejsc do dolnego poziomu.
Warto zaznaczyc, ze najpraktyczniej dostac sie mozna do dolnej szczeliny stosujac warianty:
1) zejscie przez zwornik czwarty, wariantem przez zaciskowy przelaz i trawers studni "S"
2) wejscie przez zwornik drugi (Studnia Dusz), wariantem omijajacym 14 m glebokosci szczeline.
Dolna szczelina o litych scianach, dnie pokrytym rumoszem, gdzieniegdzie wiekszymi blokami i zwirowatym materialem nie jest jednostajna. Przeciwnie, jej konfiguracja jest zmienna, urozmaicona licznymi progami, co przy szerokosci 0,4 - 0,5 m (w przewazajacej czesci) czyni jej calkowite przejscie uciazliwym.
Od zjazdu ze Studni Dusz (zwornik drugi) z miejsca zwanego Kuchnia w kierunku SW szczelina biegnie w gore. Po okolo 6 m przechodzac progi 5 m (za ktorym znajduja sie duze bloki skalne) i 2 m dochodzimy do spita. Tu szczelina jest szerokosci na okolo 0,7 m i wysokosci na okolo 8 m. Warto dodac, ze od tego miejsca mozna wspiac sie w gore i trawersujac w wyzszych partiach szczeline polkami i gzymsami dostac sie mozna do stalego haka w Studni Dusz (wspomniany wariant omijajacy 14 m glebokosci szczeline). Za spitem w dol przez 3 m prog przedostac sie mozna jeszcze okolo 14 m (w kierunku powrotnym przejscie uciazliwe). Pod tym korytarzem znajduje sie tez ciasna szczelina dlugosci 8 m.
Od Kuchni w kierunku NE schodzimy w dol szczelina szerokosci generalnie na 0,4 - 0,5 m i osiagamy najnizszy punkt jaskini (-42,5 m). Dalej przez 1,5 m prozek w gore. Po okolo 4 m szczelina skreca ku E i zweza sie do 0,3 m. Wydostajemy sie teraz popod wspomniany wczesniej most skalny (przy zworniku trzecim) usytuowany nad dnem szczeliny na wysokosci od 3 do 5 m. Po okolo 8 m szczelina (szerokosci 0,4 m) na tym poziomie sie konczy i wydaje sie, ze konczy sie definitywnie (slepa sciana). Jednak tak nie jest, szczelina kontynuuje sie 5 m wyzej na poziomie mostu skalnego. Utrzymujac poprzedni kierunek z platformy stanowiacej czesc tego mostu podchodzimy jeszcze 3 m progiem i wydostajemy sie do Jadalni - miejsca w ktorym znajduje sie puszka z zeszytem do wpisow. Szczelina ograniczona okazalym glazem poszerza sie tu do l m, przy wysokosci 3 - 4,5 m. Schodzimy po pochylym dnie, 3 m dalej szczelina (zwana Korytarzem Gotyckim) znowu sie zweza do 0,5 m. Przez dalsze 6 m biegnie prosto (tylko jeden, niewielki prozek) jest waska i strzelista (wysokosci 6,5 m) o litych, rownych scianach, gdzieniegdzie przegrodzona wiekszymi blokami. Za niewielkim zakretem (utrzymujac uprzedni kierunek) schodzi nieco w dol, po czym sie wznosi. Dochodzimy do okazalej, prostokatnej wanty, za ktora przez okolo 5 m szczelina jest rowna (szerokosci 0,4 - 0,5 m; wysokosci do okolo 8 m). Na dalszych 8 m (za dwoma blokami) sytuacja uprzednia sie powtarza - schodzimy w dol, po czym w gore. Szczelina (zawalona okazalymi glazami) wyraznie skreca ku NE i poszerza sie do 0,8 m. Znajdujemy sie w rejonie dna studni "S" (zwornik czwarty). Szczelina zweza sie znowu do 0,5 m. Schodzimy w dol, a nastepnie przez 5 m podchodzimy stromo w gore. Na tym poziomie po 2 m szczelina konczy sie waskim peknieciem. Do dalszych partii wspiac sie trzeba ukosnym 3 m progiem (nad nim znajduje sie 4 m wysokosci prog, ktorym mozemy sie dostac do zaciskowego przelazu), za ktorym okolo 4 m przejsciem wydostajemy sie nad kolejny 3,5 prog. Pod progiem pozioma, prosta szczelina kontynuuje sie jeszcze przez okolo 7 m. Opisywany ciag jednak sie tu nie konczy. Przez 4,5 m prog (znajdujacy sie w polowie poziomego odcinka) wspiac sie jeszcze mozna na wyzsze pietro. Szczelina (szerokosci 0,5 m) o dnie pokrytym zwirowatym materialem biegnie tu jeszcze ku gorze przez 7 m i za prostokatnym glazem konczy sie zawaliskiem. Nad tymi partiami znajduje sie jeszcze jedno ciasne pieterko dlugosci okolo 9 m. Dostac sie do niego mozna (zapieraczka) jednym z czterech kominow, wysokosci od 3,5 m do 9 m. Jedna ze szczelin od SW doprowadza do gornych partii Studni "S" (nad zaciskowym przelazem).
Jaskinia osuwiskowa, powstala w piaskowcach ciezkowickich serii slaskiej. Dno pokryte rumoszem, gruzem, roznej wielkosci blokami, w niektorych partiach glina lub zwirowatym materialem.
Jaskinia prawie w calosci sucha. Przewiew wyczuwalny w jaskini na poziomie gornym i srodkowym. Swiatlo siega od l otworu do Sali ZOMO oraz do studni za ruchoma krata (od 2 otworu).
Na glazach przyotworowych (l otwor) wystepuja gdzieniegdzie mchy i porosty. Zaobserwowano liczne pajaki i owady troglokseniczne (K. Kowalski 1954). Podczas zimowych spisow nietoperzy sporzadzanych w latach 1991 -1997 (T. Mleczek, B. Szatkowski, W. Wegiel 1994, T. Mleczek 1996) stwierdzono wystepowanie podkowca malego (Rhinolopus hipposideros), nocka duzego (Myotis myotis), nocka Nattera (Myotis nattereri), nocka Brandta (Myotis brandti), nocka rudego (Myotis daubentoni) i gacka brunatnego (Plecotus auritus). Wedlug T. Mleczka z zarejestrowanych 22 stycznia 1997 r. 121 osobnikow. 101 z nich to podkowce male. Jest to najwieksza kolonia zimowa osobnikow tego gatunku stwierdzona w Polsce.

HISTORIA POZNANIA: Jaskinia znana od bardzo dawna. Wiaza sie z nia legendy o skarbach i diablach. Prawdopodobnie byla penetrowana przez poszukiwaczy skarbow (o czym swiadczyc moga znaki wyryte przy l otworze). Miala tez byc kryjowka arian. Pierwsza wzmianke o jaskini odnalezc mozna w "Dzienniku podrozy do Tatrow" z 1853 r. S. Goszczynskiego. Wzmiankuje o niej rowniez w 1878 r. A. Gruszecki. W 1923 r. wstepne partie opisuje S. Udziela. Z pozniejszych wzmianek opracowan nalezy wyroznic zasadniczo dwie pozycje zawierajace w ujeciu inwentarzowym kompleksowe dane o jaskini:
1) z 1937 r. - opis i plan jaskini oraz fotografia otworu W. Walczaka - "Wierchy";
2) z 1954 r. K. Kowalskiego - lokalizacja, opis, plan i przekroj rozwiniety (w skali 1:400) obejmujacy 175 m dlugosci (Jaskinie Polski tom III).
Na podstawie ustnych informacji wiemy, ze prawdopodobnie w latach 70-tych zostal sporzadzony (przez grupe tarnowska) trzeci plan jaskini, nieznany autorowi. Wlasnie z tymi pracami moga miec zwiazek oznaczenia numeryczne widniejace gdzieniegdzie na scianach jaskini.
W ramach inwentaryzacji jaskin beskidzkich material dokumentacyjny zebrali w dniach 12-13 lipca 1979 r., 5-7 pazdziernika 1979 r., 18 pazdziernika 1980 r., 21-23 marca 1981 r, 19-20 maja 1982 r., 28-29 maja 1983 r., 5-6 listopada 1983 r.:
do planu jaskini: J. Ganszer, J. Pukowski, G. Klassek, Z. Malarz, J. Pudelko, M. Beczala, M. Wiewiora, M. Grupka;
do przekroju rozwinietego: J. Ganszer, J. Pukowski, J. Saluk, J. Pudelko, Z. Malarz ze Speleoklubu Bielsko-Biala.
Pomiary wykonano busola geologiczna Freiberg i tasma parciana. Dnia 31 pazdziernika 1993 r. T. Mleczek, B. Szatkowski i K. Bigos ze Speleoklubu Debica uzupelnili materialy dokumentacyjne - inwentaryzujac nowe partie o dlugosci 30 m. Po tych pomiarach dlugosc jaskini wzrosla do 350 m. 22 stycznia 1997 r. T. Mleczek, P. Raczynski i R. Niemiec (Speleoklub Debica) pomierzyli partie o dlugosci 15 m. Po tych pomiarach dlugosc jaskini wynosi 365 m.
Plan i przekroj rozwiniety opracowal J. Ganszer, uzupelnienia wprowadzil T. Mleczek.

BIBLIOGRAFIA:

  1. Grzegorz Klassek "Diabla Dziura W Bukowcu " - Jaskinie Polskich Karpat Fliszowych, tom 2 - pod red. Mariana Puliny, PTPNoZ, Warszawa 1997.

POWROT WYZEJ: tutaj mozesz wrocic na poprzednia strone.

POWROT NA STRONE GLOWNA: tutaj mozesz wrocic na strone tytulowa.

Ostatnia zmiana 1999.02.09.